قاضى احمد تتوى / آصف خان قزوينى
4432
تاريخ الفي ( فارسى )
نشست . انقضاى دولت سلطان ابو سعيد و تتمهء خانان هلاگو خان در ايران در اوان دولت او واقع شد ؛ چه ، در غيب « 1 » سكّه و خطبهء سلطنت ايران بلكه تمام جهان به نام نامى حضرت صاحبقران مزين و موشح شده بود : « كاينست به حق درخور و شايستهء تخت . » و در اين سال پادشاهى الوس جوجى و دشت قپچاق به اوزبك خان متعلق بود . و الوس جوجى خان بعد از او به الوس اوزبك منسوب شد . و تفصيل احوال اين شعبه نيز مفصلا معلوم نيست . بدانچه اطلاع حاصل شده بود مجملا به قلم آورد . بعد از وفات اوزبك خان ، ولد ارشدش جانى بيگ خان بر تخت سلطنت نشست . ملك اشرف بن تيمورتاش بن امير چوپان كه در ايام سلطنت او به حكومت آذربايجان مشغول بود ، « 2 » ظلم و تعدى را از حد گذرانيد ، چنان كه اكثر اعيان ايران به جانى بيگ خان پناه آورده او را بر آن داشتند كه از راه دربند لشكر به شيروان و آذربايجان كشيد و اشرف گرفتار شده به قتل آمده ؛ چنانچه تفصيل اين به محل خودش نيز نوشته شود ان شاء اللّه تعالى . بعد از وى ولدش بر دى بيگ خان به سلطنت ايل و الوس قيام نمود . بعد از وى كيلدى بيگ خان ؛ و بعد از وى چركس خان ؛ و بعد از وى خضر خان ؛ و بعد از پسر او فرود بن خضر خان ؛ و بعد از وى اارحى ؟ ؟ ؟ « 3 » و بوقاى بن شاسى و عقلتيمور خان كه برادرزادهء توقاى بود ، و مراد خواجه برادر تغلق تيمور خان و قتلغ خواجه برادر بوقاى يكى بعد از ديگرى به درجهء سلطنت رسيدند . بعد از ايشان ارس خان كه معاصر حضرت صاحبقران است پادشاه شد . و بعد از ذكر وقايع حضرت صاحبقران احوال سلاطين الوس به قدر علم گفته آيد ، ان شاء اللّه تعالى .
--> ( 1 ) . م ، ش : غيبت . ( 2 ) . اشرف پس از كشته شدن برادرش ، شيخ حسن چوپانى معروف به شيخ حسن كوچك ( 27 رجب 744 ه ) به دست زنش عزّت ملك رومى ، بر آذربايجان و اران و مغان مسلط شد . ( 3 ) . هر سه نسخه بدون نقطهگذارى ضبط شده است .